Coronagerelateerde ontwikkelingen als prioriteit van het beleid op onderzoek & innovatie: EFI-rapport 2021 gepubliceerd

Op 24 februari jongstleden heeft de Duitse Expertenkommission Forschung und Innovation (EFI) haar 14e jaarverslag aan Bondkanselier Merkel gepresenteerd. Het verslag, waarin de commissie jaarlijks haar belangrijkste aanbevelingen voor het Duitse innovatiebeleid deelt, focust zich dit jaar op de ontwikkelingen die nodig zijn voor Duitsland om sterker uit de door Corona veroorzaakte crisis te komen. Hieronder volgt een Nederlandse vertaling van de samenvatting van het EFI rapport 2021. Het volledige rapport is hier te vinden.

Uitwerkingen Corona-crisis op Onderzoek & Innovatie

De lockdown in Duitsland ter indamming van Sars-CoV-2 brengt enorme economische schade met zich mee in de wetenschappelijke sector. Voor de meeste Duitse bedrijven heeft de huidige crisissituatie een negatief effect op lopende of geplande innovatieprojecten. Vooral het MKB verwacht een aanzienlijke daling van de innovatie-uitgaven onder Corona-omstandigheden.

Met noodmaatregelen en economische stimuleringsprogramma’s heeft de Duitse overheid belangrijke politieke impulsen gegeven die ook het O&I-systeem ten goede komen. De Commissie van O&I-Deskundigen (Expertenkommission Forschung und Innovation, EFI) dringt echter aan op een snelle uitbetaling van de aangekondigde middelen op basis van betrouwbare criteria voor subsidiëring.

Volgens de EFI-Commissie kan de crisis ook als katalysator dienen voor de overgang naar nieuwe technologieën en op die manier het concurrentievermogen van Duitsland op lange termijn verbeteren. Daartoe moeten verdere economische stimuleringsprogramma’s en de beleidsmaatregelen voor groei zo veel mogelijk op O&I zijn gericht. Tegen deze achtergrond juicht de Commissie uitdrukkelijk het voornemen van de Duitse regering toe om 60 miljard uit het economische stimuleringspakket te gebruiken voor investeringen en innovatie.

Sectorspecifieke extrapolatie van de resultaten voor de vraag: “Welk effect heeft de Coronapandemie op de innovatieactiviteit van uw onderneming? Als gevolg van de Corona pandemie…” Voorbeeld: Bij 24 procent van de bedrijven in de informatie-economie worden geplande innovatieprojecten niet opgestart.
Bron: ZEW Business Survey Informatie Economie 2020.
© EFI – Deskundigencommissie Onderzoek en Innovatie 2021.

O&I beleid in verleden, heden en toekomst

Ondanks de Coronacrisis heeft het O&I-beleid belangrijke vraagstukken aangepakt die van groot belang zijn voor het behoud van Duitslands concurrentiepositie.

De oprichting van het Zukunfstfonds zal de durfkapitaalmarkt in Duitsland versterken en de financieringssituatie van start-ups verbeteren. De Commissie roept de Duitse regering op het Zukunftsfonds snel in te voeren en regelmatig te evalueren en zo nodig aan te passen.

Ook steunt de commissie de nationale waterstofstrategie en de aanvullende financiering van zeven miljard euro als onderdeel van het toekomstpakket. De commissie wijst er echter op dat een nationale marktverhoging niet zou moeten plaatsvinden zonder een parallelle, aanvullende voorziening van hernieuwbare energie.

De commissie ondersteunt het voornemen Duitsland tot een voorloper te maken op het gebied van de verstrekking en het gebruik van data. Het stelt voor coördinatiestructuren tussen betrokken instanties op te zetten om (1) te zorgen voor een transparante en gestandaardiseerde verstrekking van gegevens voor onderzoeksdoeleinden, (2) voor meer op gegevens en bewijzen gebaseerde beleidsmaatregelen en (3) om de uitwisseling van gegevens van verschillende instanties mogelijk te maken.

Prioriteiten voor het O&I-beleid voor de komende regeringsperiode

In de komende regeringsperiode moet het O&I-beleid een hoge prioriteit blijven houden. Een samenhangende beleidsaanpak voor het hele innovatieproces, waar alle ministeries zich voor inzetten, is eveneens nodig.

Het advies aan de nieuwe Duitse regering is om haar O&I-beleid op vijf hoofdprioriteiten af te stemmen:

  • De grote maatschappelijke uitdagingen, in het bijzonder de duurzaamheidsdoelstellingen.
  • Het inhalen van de technologische achterstand ter ontwikkeling van de welvaart.
  • Een sterke basis van geschoolde arbeidskrachten.
  • Het vergroten van de innovatieve bijdrage van particuliere ondernemingen.
  • Ten slotte is de wendbaarheid van het O&I-beleid een belangrijke voorwaarde om de door de samenleving gewenste verandering met succes te kunnen doorvoeren.

Nieuwe taakgerichtheid en wendbaarheid in O&I-beleid

Een ander advies aan de nieuwe regering is de beleidsaanpak voor de Nieuwe Missieoriëntatie (Neue Missionsorientierung) nader onder de loep te nemen. Hierin zal zij moeten sturen op innovatieactiviteiten in maatschappelijk overeengekomen richtingen die partijen uit de private sector anders niet op waren gegaan. Omdat de markt als ontdekkingsproces niet mag worden ondermijnd, stelt de commissie een marktgerichte versie van de Nieuwe Missieoriëntatie voor met een open houding tegenover probleemoplossing en katalytische marktinterventies.

Ondanks dat het O&I-beleid de laatste jaren meer agile/flexibel is geworden, zal dit systematischer in het beleid van de regering moeten worden verankerd. Hiertoe beveelt de commissie de volgende maatregelen aan:

  • Bij het opzetten van missies zorgen voor een nauwe samenwerking tussen de verschillende ministeries en actieve betrokkenheid van belanghebbenden, deskundigen, burgers, deelstaten en gemeenten.
  • Uit de missies moeten concrete doelstellingen worden afgeleid. Deze moeten een tijdspad hebben en de vervulling ervan moet meetbaar zijn. De tijdshorizon moet worden gebaseerd op de doelstellingen van de missies en niet op de duur van de regeringsperiodes.
  • Bij de uitvoering van missies is het noodzakelijk de horizontale coördinatie binnen en tussen ministeries te versterken. Dit kan gebeuren via interministeriële task forces en – binnen ministeries – via interdepartementale projectteams of missiegerelateerde eenheden binnen de organisatiestructuur. Deze moeten elk hun eigen beslissingsbevoegdheid en budget krijgen.
  • Innovatiegerichte overheidsopdrachten moeten verder worden ontwikkeld en in toenemende mate worden afgestemd op maatschappelijk overeengekomen missies.
  • Zorgen voor een positieve cultuur waarin fouten kunnen worden gemaakt en hiervan wordt geleerd, zodat bij de uitvoering van missies doelaanpassingen, bijstelling van de organisatie en maatregelen of zelfs volledige stopzetting mogelijk en aanvaardbaar zijn.
  • Personele capaciteit vrijmaken in ministeries en bij projectuitvoerende instanties om hiermee ruimte te creëren voor reflectie.

Benaderingen van O&I-beleid in de loop der tijd

Aanpassing van beroepsopleiding aan de digitale transformatie

In het kader van de digitale transformatie zullen veel werknemers in Duitsland de komende jaren van baan moeten veranderen in zich daarbij beroepsmatig moeten heroriënteren. Bovendien zullen de functieprofielen op veel bestaande werkplekken nog verder veranderen. Om de professionele handelingsbekwaamheid op peil te houden, moeten daarom niet alleen betere digitale kernvaardigheden worden ontwikkeld, maar in toenemende mate ook klassieke kernvaardigheden, zoals probleemoplossend vermogen, creativiteit, initiatief en aanpassingsvermogen. Daarom is het noodzakelijk beroepsopleidingen aan te passen aan de eisen van de gedigitaliseerde arbeidsmarkt en de bij- en nascholing te versterken. Daarom beveelt de commissie aan:

  • De regering moet ervoor zorgen dat alle opleidingsvoorschriften worden aangepast aan de veranderingen als gevolg van de digitalisering en voldoende actueel worden gehouden. Advies en hulp voor de invoering van een aangepaste opleidingsstructuur moeten worden uitgebreid – vooral voor het MKB.
  • Het aanbod van aanvullende kwalificaties tijdens de beroepsopleiding moet verder worden uitgebreid en worden opengesteld voor bijscholing.
  • Bij de accreditatie en goedkeuring van aanbieders van bij- en nascholing die door de overheid worden gefinancierd, moet veel belang worden gehecht aan resultaatgerichte criteria.
  • Om het MKB te ondersteunen bij beroepsgerelateerde bij- en nascholing, moet de ontwikkeling van lokale en regionale netwerken die efficiënte oplossingen tussen bedrijven organiseren, worden bevorderd.
  • Er moeten instrumenten ter ondersteuning van de preventieve aanpassingsopleiding worden getoetst die het de werknemers gemakkelijker maken om tijdig naar een nieuwe werkgever over te stappen en waarbij zowel het overdragende als het ontvangende bedrijf op passende wijze worden betrokken.
  • Om de informatiebasis voor loopbaan- en onderwijsbeslissingen te verbeteren, moeten initiatieven voor een alomvattende monitoring van beroepsvaardigheden ter ondersteuning van een passendere scholing worden bevorderd.

Genetische modificatie en CISPR/Cas

De CRISPR/Cas-genschaar is een instrument voor genetische modificatie dat een nieuwe impuls geeft aan het fundamenteel medisch onderzoek en nieuwe therapeutische benaderingen voor vele ziekten mogelijk maakt. De gerichte wijziging van genetische informatie maakt het mogelijk de oorzaak van erfelijke ziekten weg te nemen. Bijzonder grote mogelijkheden liggen er op het gebied van de somatische gentherapie. Om het potentieel van CRISPR/Cas te benutten, zijn verdere belangrijke vorderingen nodig, zowel bij het onderzoek als bij het omzetten van de onderzoeksresultaten naar toepassingen. De commissie beveelt derhalve de volgende maatregelen aan:

  • Een goedkeuringsprocedure die de administratieve belasting voor onderzoekers vermindert, maar waarbij maximaal rekening wordt gehouden met veiligheid en ethische rechtvaardiging.
  • Om ervoor te zorgen dat de goedkeuringsprocedures ook in de toekomst zo snel mogelijk worden afgehandeld, moet de personeelsbezetting bij de goedkeurende instanties in een vroeg stadium worden aangepast aan de verwachte toename van het aantal goedkeuringsprocedures.
  • Het moet mogelijk worden om samenhangende aanvragen en goedkeuringsprocedures te bundelen. Daarnaast moeten de goedkeuringsprocedures in de deelstaten worden geharmoniseerd.
  • Initiatie en bevordering van interdisciplinaire samenwerkingsverbanden en werkgroepen die de omzetting van onderzoeksresultaten ondersteunen en innovaties genereren door vroegtijdige interactie tussen onderzoek en klinische praktijk.
  • Voor het adviseren van onderzoekers en voor het netwerken met verschillende groepen belanghebbenden moet de oprichting van een Duits centrum voor gentherapie worden overwogen, dat de rol van een competentiecentrum voor de vertaling van fundamenteel onderzoek en preklinisch onderzoek naar klinische toepassing op zich kan nemen.
  • De haalbaarheid van klinische proeven verbeteren d.m.v. betere randvoorwaarden, zoals snellere, efficiëntere en minder bureaucratische goedkeuringsprocedures.
  • De randvoorwaarden voor de verstrekking van particulier durf- en groeikapitaal verbeteren.
  • Het is belangrijk de samenleving regelmatig te informeren over de mogelijkheden en risico’s van CRISPR/Cas en het maatschappelijke debat hierover voort te zetten.

Frans-Duitse samenwerking: ontmoeting Altmaier & Le Maire

Op 10 december ontving de Duitse minister van Economische Zaken Peter Altmaier, zijn Franse collega Bruno Le Maire om met hem belangrijke ontwikkelingen op politiek-economisch gebied te bespreken. Hoofdthema’s van het gesprek waren de Corona-pandemie, de industriële samenwerking op het gebied van toekomstige technologieën en trans-Atlantische betrekkingen.

De ministers vertellen in een interview met Handelsblatt dat ze de Europese economie willen helpen groeien met initiatieven op het gebied van industriebeleid (denk aan Gaia-X). Peter Altmaier wil daarom in een aantal sectoren technologieprojecten lanceren die door de staat gefinancierd worden; een actief industriebeleid naar Frans voorbeeld. Een groeiend aantal bedrijfsfaillissementen kan de komende maanden in Europa worden verwacht, waarschuwden de ministers. Het is daarom noodzakelijk om “de industriële prioriteiten te definiëren die in de komende maanden moeten worden uitgevoerd”, aldus Altmaier.

Met technologische en economische soevereiniteit als doel en een actief industriebeleid richting China in het achterhoofd, werken beide landen samen met de EU-commissie aan projecten op het gebied van micro-elektronica, 5G en waterstof. Naast het Gaia-X initiatief om gegevens veilig op te slaan, willen ze vanaf 2021 zelf batterijen gaan produceren en microprocessoren in Europa ontwerpen en produceren.

Om te voorkomen dat in de toekomst grote delen van de waardeketen volledig buiten Europa liggen, werd besloten particuliere bedrijven op geselecteerde gebieden te ondersteunen en duidelijke stimulansen te bieden. Deze versterking van de binnenlandse industrie heeft zijn prijs, ook voor de belastingbetaler. Le Maire zegt dat “het ons in staat stelt om de wereld economisch te blijven leiden. We richten ons op strategisch belangrijke technologieën waarin Europa sterke bedrijven heeft.”

Beide landen willen ook de banden met de VS weer nieuw leven in te blazen en te verdiepen. Zo hopen ze een eerlijk en marktconform wereldhandelssysteem te kunnen bevorderen. Le Maire benadrukt dat het ook vanuit het perspectief van de klimaatdoelen, essentieel is om na te denken over de reorganisatie van de wereldhandel. De pandemie heeft daarbij laten zien wat de noodzaak is van onafhankelijkheid en de mogelijkheid een deel van de waardeketen terug te halen.

Naast de politiek-economische ontwikkelen, hebben de ministers ook over het Europese ruimtevaartbeleid gesproken. Duitsland en Frankrijk zijn vastbesloten om het Ariane 6-project tot een goed einde te brengen en roepen tegelijkertijd de industrie op om het potentieel voor efficiëntieverhoging en verbetering van het concurrentievermogen te benutten. Om de innovatieve kracht van de Europese ruimtevaartindustrie op een hoog niveau te houden, willen beide landen naast overheidssteun ook een verhoging bieden van de financiële middelen van de commerciële sector voor ruimtevaartactiviteiten.

De ministers hebben besloten een werkgroep op te richten om manieren uit te werken die het concurrentievermogen, de marktgestuurde activiteiten en de efficiëntie vergroten. De toekomst van de Europese draagraketten zal in het middelpunt van deze werkzaamheden staan. De groep zal ook bijdragen aan het bereiken van Europese doelstellingen in het ruimtevaartbeleid om de rol van Europa bij de ontwikkeling van het regelgevingskader te behouden en verder te ontwikkelen. De groep zal medio 2021 een verslag presenteren met beleidsaanbevelingen op basis van hun werkzaamheden. (Pressemitteilung BMWi 11.12.2020)

Digitale top Duitsland: AI in de focus

De veertiende Digital-Gipfel van het Duitse Ministerie voor Economische Zaken (BMWi) deed zijn naam alle eer aan: het evenement vond op 30 november en 1 december volledig virtueel plaats.

Het zwaartepunt dit jaar was “Digitaal duurzamer leven”, waarbij de sustainable development goals centraal stonden. In podiumdiscussies spraken vertegenwoordigers uit het kabinet met hoogstaande vertegenwoordigers uit bedrijfsleven, wetenschap en maatschappij spraken over de mogelijkheden die digitalisering en kunstmatige intelligentie bieden voor meer duurzaamheid, zoals in smart homes of door digitalisering in de landbouwsector, maar ook over hoe de ICT-sector zelf energie-efficiënter kan worden. Volgens de tussentijdse resultaten van een onderzoek dat wordt uitgevoerd in opdracht van de digitale vereniging Bitkom kunnen digitale technologieën bijna de helft bijdragen aan wat Duitsland moet doen om zijn klimaatdoelstellingen voor 2030 te halen en 120.000 ton CO2 kan besparen[1].

Continue reading

QuNET & een roadmap Quantencomputing: Duitsland gaat over op kwantum

Een datatransmissienetwerk op basis van kwantumcommunicatie moet ervoor zorgen dat gegevens tussen federale instanties afluister- en sabotageproof kunnen worden gedeeld. Daarom is in 2019 het initiatief QuNET gestart, dat voor 7 jaar met 150 miljoen euro wordt gefinancierd door het Duitse ministerie van Onderwijs en Onderzoek (BMBF).

Tijdens een persconferentie op 2 december maakte BMBF-minister Anja Karliczek een tussentijdse bilans op. In het kader van het QuNET-initiatief hebben de Fraunhofer-Gesellschaft, de Max-Planck-Gesellschaft en het Duitse lucht- en ruimtevaartcentrum DLR in het afgelopen jaar technologieën voor kwantumcommunicatie tussen twee regeringsinstellingen ontwikkeld.

Continue reading

Virtuele missie duurzaam ondernemen en innoveren naar Noordrijn-Westfalen

Is uw bedrijf/kennisinstelling actief in waterstof, mobiliteit of Smart Industry? Wilt u deze expertise in de deelstaat Noordrijn-Westfalen inzetten? Of wilt u meer weten over de recente ontwikkelingen op deze thema’s in de Duitse grensregio? Ga dan op 26 en 27 november virtueel op stap met Minister Kaag!

De economische missie is gericht op duurzaam ondernemen en innoveren. Sigrid Kaag, minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, neemt ook deel aan het programma.

U maakt kennis met de deelstaat Noordrijn-Westfalen, zonder een stap buiten de deur te hoeven zetten. Zo kunt u op een eenvoudige manier uw kennis en netwerk verbreden en nieuwe mogelijkheden ontdekken.

Duitsland is onze belangrijkste economische partner en biedt veel kansen en raakvlakken voor innovatieve en duurzame ondernemers.

Voor meer informatie, kansen in deze sectoren en aanmelding, kijk op:

https://www.rvo.nl/actueel/evenementen/virtuele-missie-duurzaam-ondernemen-en-innoveren-noordrijn-westfalen-duitsland

Duits Gezondheidsministerie werkt aan een volgende digitaliseringswet

Met een derde digitaliseringswet wil het Bondsministerie van Volksgezondheid (BMG) de telegeneeskunde uitbreiden, het gezondsheidsgegevensnetwerk updaten en naast gezondheidsapps ook zorgapps op recept introduceren.

In de Duitse media verschenen deze week details uit de nota met daarin de belangrijkste punten uit een nieuw wetsontwerp ten behoeve van verdere digitalisering van de zorg.
Continue reading

SAP en Telekom ontwikkelen corona-warn-app

Dinsdag maakte Jens Spahn bij een persconferentie in Hannover bekend dat de techbedrijven T-Systems (Deutsche Telekom) en SAP de Duitse corona-tracing-app zullen gaan ontwikkelen, die vervolgens door het Robert-Koch-Institut wordt uitgegeven. Sinds afgelopen weekend zijn de teams uit beide bedrijven naar eigen zeggen al bezig met de implementatie. De app zal gebaseerd zijn op de decentrale standaard DP-3T en interoperabel zijn met oplossingen in andere Europese landen, om ook over landsgrenzen heen te kunnen functioneren. Bovendien zouden gebruikers in staat moeten kunnen zijn om vrijwillig aanvullende gegevens te doneren ten behoeve van epidemiologisch onderzoek. De twee concerns zijn in contact met het Helmholtz-Zentrum für Informationssicherheit CISPA, de Fraunhofer Gesellschaft en het DP-3T consortium, waarbij ook de ETH Zürich en de EPFL in Lausanne betrokken zijn. Zwitserland heeft voornemens een app die op DP-3T is gebaseerd op 11 mei uit te rollen. Naar verwachting zal de Duitse versie een paar weken later volgen.

Continue reading

Corona-app: Duitse regering blijft bij PEPP-PT

Nadat de bondsregering drie versies van een corona-tracing-app heeft bekeken, blijft de eerder uitgesproken steun aan het pan-Europese concept Pepp-PT (Pan-European Privacy-Preserving Proximity Tracing, zie eerder artikel) overeind, aldus Gesundheitsminister Jens Spahn. Een Europees uitwisselingsmechanisme, dat interoperabiliteit garandeert, bestaat hiervoor al.

Continue reading

Duitse apps in de strijd tegen corona

In deze blog stellen we de twee belangrijkste Corona-apps die in Duitsland worden gebruikt of zijn ontwikkeld en waarbij publieke partijen (Bundesministerium für Gesundheit, Robert Koch Institut (het ‘Duitse RIVM’)) betrokken zijn. Dit zijn:

(A) de ‘Corona-Datenspende’ app, die zich richt op het geautomatiseerd inventariseren en aggregeren van Corona-gerelateerde symptomen m.b.v. smartwatches en fitnesstrackers

(B) de ‘Tracing’ app, die momenteel in de laatste fase van ontwikkeling zit en door het RKI wordt getest.

Naast deze apps zijn er nog enkele andere voorbeelden, maar deze zijn kleinschaliger en zonder actieve betrokkenheid van federale overheid of voor de Corona-bestrijding verantwoordelijke instanties.

Continue reading