Coronatesten: Ontwikkeling in Duitsland

In de afgelopen weken is de testcapaciteit in Duitsland van 7.000 tests per dag in kalenderweek (KW) 10 naar ruim 116.000 per dag in KW14 gestegen. Voor KW16 wordt een testcapaciteit van 123.304 tests per dag verwacht, op basis van gegevens die 112 laboratoria hebben doorgegeven. Hoe is dat gelukt?

De belangrijkste testen, op basis van PCR

Een belangrijke reden waarom in Duitsland al snel op grote schaal getest kon worden, is dat de eerste PCR SARS-CoV-2 test ter wereld afgelopen januari al is ontwikkeld in Duitsland, in een samenwerking tussen o.a. het Berlijnse universitaire Charité-ziekenhuis, het in PCR-tests gespecialiseerde bedrijfje TIB-Molbiol en met actieve betrokkenheid van het Nederlandse ErasmusMC. Deze inmiddels veel gebruikte SARS-CoV-2 test werkt op basis van Polymerase Chain Reaction (PCR) methode. Hierbij wordt het RNA van het Corona-virus in een uitstrijkje uit de neus- en keelholte al dan niet aangetoond. Hiermee wordt dus een bestaande (acute) infectie gemeten. Er rust geen octrooi op deze PCR Corona-test, die bovendien relatief goedkoop te produceren is. Inmiddels produceren naast TIB Molbiol (2,8 mln. tests per week) ook andere bedrijven deze test, die wereldwijd worden gebruikt.

In Duitsland worden steeds meer ‘drive-in testcentra’ ingericht, waardoor sneller meer testen worden afgenomen, die vervolgens echter wel in een laboratorium moeten worden geanalyseerd.

Er zijn ondertussen 168 registreerde laboratoria in staat om het coronavirus SARS-CoV-2 aan te tonen. Om het aantal laboratoria uit te breiden, zijn onder andere laboratoria van dierenartsen ingezet. Daarnaast hebben bestaande medische laboratoria hun capaciteiten fors uitgebreid: zo werken aan de Universiteit Mannheim in plaats van twee nu acht mensen in het PCR-lab, de werkdagen zijn bovendien met vier uur per dag verlengd (bron).

Men maakt steeds meer gebruik van pooltests: door meerdere uitstrijkjes tegelijkertijd te testen, zijn minder reagentia én minder tijd nodig. In een pooltest worden verschillende monsters gecombineerd en samen onderzocht. Als de test negatief is, zijn alle monsters vrij van virussen. Is de test positief, worden de monsters nog eens apart onderzocht. Aan de Universiteit van Frankfurt is deze procedure onderzocht en voor betrouwbaar bevonden. Op 30 maart voorspelde de bloedbank dat met deze methode 200.000 tot 400.000 testen per dag mogelijk zouden moeten zijn (bron).

Een geautomatiseerde PCR testmachine van het Zwitserse bedrijf Roche kan bovendien 1440 tot 4128 monsters in 24 uur analyseren.

(bron)

Echter kan ook Duitsland zich niet onttrekken aan de wereldwijde schaarste aan de voor PCR testen benodigde chemicaliën en materialen (zoals de reagentia, maar ook simpele verbruiksmaterialen zoals wattenstaafjes om de test af te nemen). Daarbij zijn de (internationale) leverketens van deze testen zeer complex. Ter illustratie: de chemicaliën voor de PCR-test van Roche maken gebruik van enzymen die in het Duitse Mannheim worden geproduceerd, waarna deze in de VS verder worden verwerkt. Pas daarna komt het eindproduct weer terug naar Duitsland. Ook zijn de PCR-testen niet onderling compatibel: elke test heeft zijn eigen specifieke instrumenten en type reagentia. Hierdoor is er ook weinig flexibiliteit om bij tekorten om te schakelen op alternatieven.

Desalniettemin hopen laboratoria op sneltests. Daarvan zijn er inmiddels een groot aantal ontwikkeld, maar nog niet op de markt gebracht. Bosch Healthcare Solutions heeft samen met het Noord-Ierse medische technologiebedrijf Randox Laboratories een sneltest ontwikkeld, die direct in een dokterspraktijk kan worden gebruikt en dus geen omweg via een laboratorium vereist. Daarmee kunnen de resultaten van de PCR-analyse binnen 2,5 uur beschikbaar zijn. Vanaf april moet de test in Duitsland inzetbaar zijn. De PCR-sneltest van Siemens Healthineers, die een resultaat in 3 uur kan leveren, is in de EU momenteel voor onderzoeksdoeleinden verspreid. Wanneer de methode ook daadwerkelijk kan worden ingezet, is nog niet bekend.

Testen op basis van antilichamen

Er worden momenteel ook de nodige (snel)testen ontwikkeld op basis van antilichamen. Omdat het – op grond van huidige inzichten – bij een infectie tot tien dagen kan duren totdat deze gevormd zijn, wordt met deze testen anders dan bij PCR-testen geen acute infectie vastgesteld, maar wordt achteraf gemeten of een infectie heeft plaatsgevonden en dus of immuniteit is opgetreden. Dit type testen zijn momenteel nog niet goed genoeg om op grote schaal in te zetten. Zo zijn er nog twijfels over de mate van specificiteit en sensitiviteit van de bestaande testen. Zo lijken de testen ook gevoelig te zijn voor andere (niet SARS-CoV-2) coronavirussen, met vals-positieve uitslagen als gevolg. Desondanks zijn deze testen belangrijk in elke exit-strategie, omdat de geaggregeerde informatie uit deze testen belangrijk is voor de besluitvorming. Ten eerste wordt inzicht verkregen in een belangrijke – tot dusverre onbekende – variabele, namelijk de mate waarin het virus zich in de bevolking heeft verspreid en dus in hoeverre er sprake is van groepsimmuniteit. Ook kunnen individuen waarvan is vastgesteld dat ze antilichamen hebben tegen het corona-virus in principe weer zonder beperkingen deelnemen aan het maatschappelijke (en economische) leven, denk bijvoorbeeld aan mensen die actief zijn in de medische sector of andere verzorgende beroepen.

Concrete toepassingen van antilichaam-tests in Duitsland

Een voorbeeld van het gebruik van test op basis van antilichamen is een – enigszins omstreden – grote studie die onlangs plaatsvond in Kreis Heinsberg, in Nordrhein-Westfalen. Hier vond na het carnaval een grote Corona-uitbraak plaats. Een team rond de gerenommeerde viroloog Hendrik Streeck (Universitätsklinikum Bonn) heeft deze studie verricht om meer inzicht te krijgen in de mate van groepsimmuniteit. Hierbij is gebruik gemaakt van een test van het bedrijf EuroImmun (Lübeck). Dit bedrijf is al heel vroeg begonnen met de ontwikkeling van een serologische test op basis van de ELISA methode. Volgens de (voorlopige) uitkomsten van het onderzoek zou inmiddels 15% van de mensen in de streek Heinsberg immuun zijn voor SARS-CoV-2. Na bekendmaking van de voorlopige bevindingen uit de studie is in de Duitse virologische community een discussie uitgebarsten over de specificiteit van de test, omdat volgens velen de test ook een positieve uitslag geeft voor andere coronavirussen dan SARS-CoV-2. Zie bron.

In München bouwt men, onder leiding van de Ludwigs-Maximilans-Universität en met steun van de Beierse staatsregering voort op de kennis en ervaringen die met de Heinsberg-studie is opgedaan en is vorige week zondag het tot dusverre grootste onderzoekstraject op basis van een antilichaam-test gestart, waarbij 3000 huishoudens in de Zuid-Duitse stad antilichamen onderzocht worden. Dit is een representatieve steekproef die zo is ingericht, dat de uitkomst zich laat vertalen naar alle grote Duitse steden.

Hoewel de specificiteit en sensitiviteit van de antilichaam-testen nog verbetering behoeven, zijn dit type tests een belangrijke aanvulling in het arsenaal dat we ter beschikking hebben om het verdere verloop van de corona-crisis en het effect van de maatregelen te meten en dus te sturen. Er wordt door vele partijen in het bedrijfsleven en in kennisinstellingen in Duitsland dan ook hard aan de verdere ontwikkeling van dit type test –idealiter in de vorm van een simpele thuistest.

Comments Off on Coronatesten: Ontwikkeling in Duitsland

Filed under Corona, Corona, Duitsland, Health

Comments are closed.