Duitsland: “Samen fotonica in systemen integreren”

Inleiding

Met een totale productieomzet van 31 miljard euro in 2015 is fotonica een belangrijke sector in Duitsland. Het is een industrie met een mondiale focus (exportquota 66 procent), die bovendien zeer onderzoeksintensief is (R&D-quota 9–10 procent). Volgens een studie uit 2014 werd in de periode 2010–2014 in Duitsland bijna 3 miljard euro per jaar in fotonica-onderzoek geïnvesteerd, waarvan het merendeel uit private middelen werd gefinancierd. De federale overheid (BMBF) investeert sinds 2012 via het programma Photonik Forschung Deutschland circa 100 miljoen euro per jaar. Aan de basis van dit programma staat de Agenda Photonik 2020, een roadmap die in 2010 door vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en de onderzoekswereld is samengesteld en in 2016 werd geactualiseerd (zie verder www.photonikforschung.de). Daarnaast zijn er tal van gespecialiseerde onderzoeksinstellingen die in verschillende fasen van de onderzoeksketen onderzoek uitvoeren. Zo opereren alleen al in Jena de Ernst Abbe Hochschule, het Fraunhofer-Institut für Angewandte Optik und Feinmechanik en het Leibniz Institut für Photonische Technologien (IPHT).

Onderzoeksthema’s

Duitsland beschouwt fotonica als een sleuteltechnologie met uitstekende groeivooruitzichten. Centraal daarbij staat het belang van fotonica als enabler van digitalisering. Fotonica is immers nodig voor het (bijvoorbeeld met gebaren) aansturen van machines en apparaten, data-productie (via sensoren), dataverwerking en -opslag (computational imaging, fotonische chips) en industriële productie (3D-printen, online kwaliteitsmetingen, laserproductie). Doel van het overheidsbeleid is de huidige leidende technologische positie van Duitsland te behouden en te versterken en de groeiperspectieven te realiseren.

Het Duitse fotonica-netwerk beschouwt het (nog) sterker inzetten op geïntegreerde fotonische systemen en procesketens als de voornaamste uitdaging voor de toekomst. Daarbij wordt een zeer breed spectrum afgedekt: intelligente (LED-)verlichting in huizen en de openbare ruimte, integratie van fotovoltaïsche systemen in machines en bouwelementen, nauwkeurige en snellere beeldverwerking voor life sciences en medische systemen, de ontwikkeling van omgevingssensoren en visuele systemen in auto’s, 3D-printen, lasersystemen, en communicatie- en micro-elektronica (glasvezel, fotonische chips).

Gezien de omvang van het land spelen regionale clusters een grote rol. Acht regionale clusters hebben zich verenigd in het nationale OptecNet (www.OptecNet.de). Voor Nederland is in ieder geval het cluster in Baden-Württemberg (www.photonicsbw.de) relevant vanwege de relatie met Semicon (Zeiss SMT) en MedTech (o.a. endoscopie). Op het terrein van fotonische chips heeft PhotonDelta een partnerschap met het Fraunhofer Heinrich-Hertz-Institut in Berlijn. Dichter bij de grens kent de regio Aken een Photonik-cluster en een uitgebreid kennissysteem voor (digitale) industriële productie, inclusief het Fraunhofer-Institut für Lasertechnik.

Kansen voor Nederland

Een Nederlandse HTSM-delegatie bezocht in februari 2017 Jena onder leiding van het koninklijk paar. Drie grote persoonlijkheden stonden in de negentiende eeuw aan de wieg van de huidige optica-sector in Jena: de instrumentenbouwer Carl Zeiss, de wetenschapper Ernst Abbe en de glasfabrikant Otto Schott. Zij leven voort in de bedrijven en instituten die hun namen dragen en de grote politieke omwentelingen in de vorige eeuw hebben overleefd. Het bedrijf Carl Zeiss AG splitste zich na de Tweede Wereldoorlog, waarbij het westelijke deel naar Oberkochen in Baden-Württemberg verhuisde. Na de hereniging nam het succesvolle westelijke bedrijf enkele activiteiten in Jena over, waarbij een deel overigens zelfstandig verder ging als Jenoptik AG. Het cluster Optonet verbindt zo’n 120 bedrijven en kennisinstellingen op dit gebied (www.optonet-jena.de).

Met bezoeken aan Carl Zeiss AG (productie van o.a. oftalmologische apparatuur, Semicon), Jena Optronik (ruimtevaart, o.a. docking-sensoren) en de bovengenoemde publieke instellingen kregen de 50 deelnemers van de HTSM-missie een goed beeld van het netwerk in de deelstaat Thüringen. De Friedrich-Schiller-Universität, de TU Delft, Fraunhofer IOF, TNO en IPHT ondertekenden een MoU om de samenwerking op het gebied van R&D te versterken en een gezamenlijke masteropleiding Fotonica uit te werken. De deelnemers zagen voldoende kansen voor samenwerking, niet alleen in toeleveranties maar vooral ook in de integratie van fotonische technologie in instrumenten en systemen. Als de integratie van optische systemen van Carl Zeiss AG en mechatronische systemen van ASML een graadmeter vormt voor de complementariteit van Nederlandse en Duitse knowhow, dan liggen er in Duitsland nog veel kansen voor de Nederlandse hightech-industrie.

Eelco van der Eijk, 9 mei 2017

Comments Off on Duitsland: “Samen fotonica in systemen integreren”

Filed under Uncategorized

Comments are closed.