Duitsland: steeds meer wind op zee

IA Berlijn, september 2015

Samenvatting

Om het ambitieuze doel van 6,5 GW geïnstalleerd vermogen in 2020 te realiseren stimuleert de Duitse overheid de bouw van wind op zee projecten via feed-in tarieven en bankgaranties. Verder zet Duitsland ook flink in op onderzoek en innovatie om de industriële partijen verder te ondersteunen. Vooral de Noord-Duitse onderzoeksinstituten Fraunhofer IWES en het DEWI en consortia als Forwind en CEWind spelen daarbij een centrale rol. De afgelopen jaren zijn door deze instituten enkele grote testfaciliteiten opgezet.windpark

  1. Inleiding

In het Duitse regeerakkoord van 2013 zijn de doelen voor het aandeel duurzame energie aan de energievoorziening bijgesteld. De Duitse coalitiepartners hebben afgesproken dat in 2020 minimaal 35 procent van de elektriciteit uit duurzame bronnen moet worden geproduceerd. In 2014 was dat percentage al 28 procent. Als onderdeel van deze algemene doelstelling is een gedetailleerd tijdspad ontworpen met de duurzame energiebronnen en hoeveel ze moeten gaan bijdragen aan het grote geheel.

  1. Geïnstalleerd vermogen groeit

Windenergie, zowel onshore als offshore, gaat volgens die planning een belangrijke bijdrage leveren aan de Duitse ‘Energiewende’. De afgelopen jaren liepen verschillende wind op zee projecten vertraging op, maar sinds kort loopt de implementatie van de ambities soepeler. In 2014 werden twee grote wind op zee parken, Riffgat en Meerwind, volledig in gebruik genomen. En in 2015 werden drie andere projecten ook op het elektriciteitsnet aangesloten. Daardoor is de capaciteit flink gegroeid: in 2013 met 240 MW, in 2014 met 530 MW en in 2015 (eerste helft) met 1800 MW geïnstalleerd vermogen.

In totaal stond er halverwege 2015 2,8 GW aan wind op zee vermogen, tegenover 39 GW wind vermogen op land (eind 2014). Alle windturbines op land en zee samen leverden 9,7 procent van het totale elektriciteitsgebruik. Daarmee heeft windenergie zonne-energie als belangrijkste duurzame bron ingehaald. En Duitsland heeft nog meer ambitie op het gebied van windenergie. Tot 2020 wil de Duitse regering de capaciteit aan windenergie uitbreiden naar 54 GW op land en 6,5 GW op zee. Op langere termijn moet de offshore capaciteit verder groeien naar 15 GW in 2030. De Duitse regering verwacht dat de bouw van offshore windparken tot een stijging van de jaarlijkse omzet van de branche leidt van 17 miljard euro in 2016 tot 22 miljard in 2021. Op dit moment biedt de offshore wind branche ongeveer 19 duizend arbeidsplaatsen in Duitsland.

  1. Financiering

De Duitse overheid stimuleert sinds 2000 duurzame energie productie via het EEG, een feed-in systeem. De feed-in tarieven variëren per technologie en zijn gegarandeerd voor in de regel 20 jaar. Jaarlijks worden de tarieven voor nieuwe projecten aangepast. Sinds 2004 gelden ook voor wind op zee speciale feed-in tarieven. Omdat EU-wetgeving nu voorschrijft dat de bouw van wind op zee capaciteit alleen via een tender model mag worden ondersteund, geldt tot 2021 een overgangsperiode. Tot die tijd kunnen voor Duitse parken nog feed-in tarieven worden aangevraagd. Afhankelijk van de grootte en van hoe ver het park uit de kust ligt, is de vergoeding op dit moment 15,4 cent/kWh voor de eerste 12 jaar, daarna 3,9 cent voor nog eens 8 jaar. Deze vergoeding wordt stapsgewijs verlaagd tot 14,4 cent/kWh in 2020. Daarnaast kan voor de financiering van de wind op zee parken een beroep worden gedaan op garanties van 700 miljoen euro per project via de staatsbank KfW. Op die manier zijn de risico’s voor financierders lager en wordt het aantrekkelijker om in wind op zee te investeren.

  1. Onderzoek

Kostenreductie is, net als in Nederland, de centrale drijfveer voor het ontwerp van onderzoeksprogramma’s voor wind op zee. Dat is nodig om het doel van 15 GW aan geïnstalleerd vermogen in 2030 tegen acceptabele kosten te bereiken. Maar ook de toenemende wereldwijde concurrentie dwingt de Duitse industrie tot verdere innovatie. Alleen zo kan de Duitse industrie haar technologievoorsprong op het gebied van onder andere elektriciteitsnetten, turbinebladen en aandrijftechniek behouden. Om deze redenen investeert de Duitse overheid in steeds grotere onderzoeksprojecten en testfaciliteiten.

De prioriteiten zijn mede vast te stellen door te analyseren naar welke projecten het meeste onderzoeksgeld van de overheid gaat (zie tabel). Van de 53 miljoen euro die de Duitse overheid in 2014 in windenergieonderzoek investeerde, ging 22 miljoen euro naar onderzoek om turbines efficiënter, betrouwbaarder en goedkoper te maken. Ook het gewicht van turbines speelt een grote rol bij mogelijk kostenbesparingen. Lichtere turbines zijn goedkoper te installeren en vergen bovendien minder zware funderingen. In het project Magnetring II wordt door Fraunhofer IWES samen met onder andere Siemens een lichtgewicht turbine van 10 MW ontwikkeld.

Onderwerp Lopende projecten(aantal) Uitgaven in 2014(in miljoen euro)
Turbines 60 21,9
Onshore (acceptatie) 5 0,5
Offshore 40 12,7
Voorspellingen en meteorologie 12 2,3
Logistiek, installatie, onderhoud 59 8,4
Effecten op milieu en ecosystemen 20 2,6
Overig 46 4,5
Totaal 242 53,1
Tabel: projectfinanciering windenergie onderzoek Duitsland (bron: BMWi)

 

Bij de offshore technologie, voornamelijk bij de installatie van de funderingen is, naast het kostenaspect, het beperken van geluidsoverlast een van de zwaartepunten van onderzoek. Dat gebeurt bijvoorbeeld met behulp van het luchtbellengordijn of door nieuwe fundering methodes als vibreren of zogenaamde suction buckets.

  1. Belangrijke regio’s en spelers

Het onderzoek wordt uitgevoerd door een groot aantal universitaire en niet-universitaire onderzoeksinstituten. De belangrijkste instituten werken samen in het zogenaamde ‘Forschungsverbund Windenergie’ aan gezamenlijke onderzoeksagenda’s en coördineren grote investeringen. Om geografische redenen bevinden de belangrijkste wind-op-zee spelers zich in de Noord-Duitse deelstaten. Hieronder vindt u een korte beschrijving van de belangrijkste bedrijven, onderzoeksinstituten en netwerkorganisaties in Hamburg, Bremen, Niedersachsen en Schleswig-Holstein.

Hamburg

Hamburg profileert zich als dé Europese Hub en de offshore wind hoofdstad van Europa. Veel grote projectontwikkelaars zijn hier gevestigd en enkele van de grote Duitse energieproducenten opereren vanaf hier. Maar ook technologie aanbieders, zoals Siemens (hoofdkantoor wind power business) en kleinere spelers maken van Hamburg een wind hotspot. De clusterorganisatie ‘Erneuerbare Energien Hamburg’ (EEHH) vertegenwoordigt bijna 100 leden die actief zijn in (offshore) windenergie. Mede via EEHH heeft de regio Hamburg goede banden met Nederland. Zakelijke contacten zijn de afgelopen jaren structureel versterkt door de organisatie van een serie van handelsmissies van het postennet Duitsland, in samenwerking met de FME en TKI Wind op Zee.

Bremen/Bremerhaven

Net als Hamburg kent Bremen een organisatorisch sterke clusterorganisatie, de WindAgenturBremen (WAB). De WAB heeft ruim 350 leden – onderzoeksinstituten en bedrijven uit de gehele offshore wind keten. Jaarlijks hoogtepunt is de internationale conferentie WINDFORCE in juni.

Het grootste Duitse onderzoeksinstituut op het gebied van windenergie is Fraunhofer IWES in Bremerhaven. IWES onderzoekt vrijwel alle facetten van offshore windenergie en werkt daarbij nauw samen met de industrie. Ook het Duitse onderzoek offshore wind park Alpha Ventus wordt nu vanuit IWES gecoördineerd. De focus van het onderzoek van IWES ligt zowel op het testen van componenten van state-of-the-art industriële turbines als op de ontwikkeling van de volgende generatie turbines. Daarvoor beschikt IWES over verschillende testfaciliteiten die offshore omstandigheden kunnen simuleren. Dat is van belang bij de ontwikkeling van componenten als turbinebladen en de mast. Sinds eind 2014 is het ook mogelijk om volledige gondels in het nieuwe DyNaLab te testen. Daarbij worden realistische windomstandigheden gesimuleerd, waarbij de geteste generator tot een vermogen van 10MW wordt belast. Ook de verbinding met het elektriciteitsnet wordt met verschillende scenario’s nagebootst.

Niedersachsen

Naast IWES kan de industrie voor tests terecht bij DEWI in Wilhelmshaven. DEWI test en certificeert windturbines en diverse componenten. Bovendien is DEWI bij meteorologische metingen van het offshore onderzoeksplatform FINO 1 betrokken.

De universiteiten van Oldenburg, Hannover en Bremen hebben hun windenergie onderzoeksactiviteiten gebundeld in het consortium ForWind. De zwaartepunten van het onderzoek zijn onder anderen de mast, de aandrijfas en de rotor, maar ook de integratie in het elektriciteitsnet en windvoorspellingen. ForWind is betrokken bij het uitvoeren en analyseren van de gegevens van de onderzoekprojecten bij de wind op zee parken Baltic 1, BARD Offshore en het onderzoekspark Alfa Ventus.

Schleswig-Holstein

De deelstaat Schleswig-Holstein is de basis van havens, die een belangrijke rol spelen bij de installatie en de logistiek van windparken in de Noord- en Oostzee. De regionale clusterorganisatie ‘Windcomm’ bundelt de ruim 200 bedrijven uit de sector. Het onderzoekscluster CE WindEnergy SH richt zich vooral op echte offshore technologie zoals de funderingen. De onderzoekers hebben ook veel kennis van meteorologie en oceanografie. Zij maken hiervoor gebruik van gegevens uit het onderzoeksplatformen FINO in de Noord- en Oostzee. Meer kennis over windomstandigheden, golfhoogtes en de zeebodem kan helpen de risico’s bij de planning en bouw van windparken te verkleinen. Op de onderzoeksplatformen worden bovendien ecologische gegevens over vogels en bruinvissen verzameld.

In heel Duitsland werken nu ongeveer 19 duizend mensen in de offshore wind industrie. Naar verwachting groeit dat aantal de komende jaren tot 33 duizend in 2021. Om aan de vraag naar goedgetraind personeel te voldoen hebben de universiteiten binnen CE WindEnergy SH een masterstudie ‘Wind Engineering’ opgezet.

Bronnen en meer informatie

Erneuerbare Energien Hamburg: www.erneuerbare-energien-hamburg.de

WindAgenturBremen: www.wab.net

Fraunhofer IWES: www.windenergie.iwes.fraunhofer.de

DEWI: www.dewi.de

ForWind: www.forwind.de

CE WindEnergy SH: www.windenergy-sh.de

Comments Off on Duitsland: steeds meer wind op zee

Filed under Duitsland, Energie, Off shore, windenergie

Comments are closed.