Onafhankelijk Duits advies over Duits innovatiebeleid

 

Ieder jaar brengt de Expertenkommission Forschung und Innovation EFI een advies uit aan het Duitse kabinet. Dit is interessant omdat het een onafhankelijke, kritische Duitse blik op het veelgeroemde  Duitse innovatielandschap biedt. Het Duitse kabinet moet op dit advies reageren. In het EFI Gutachten 2014 (www.e-fi.de), dat woensdag 26 februari uitkwam, vielen vier zaken op:

  • een pleidooi voor verdere differentiatie van het onderzoekslandschap op basis van excellentie;
  • veel aandacht voor onderwijs (niet blindstaren op aantallen en academici!) en de aantrekkelijkheid van Duitsland voor buitenlandse en terugkerende Duitse wetenschappers;
  • spijkerharde kritiek op de subsidies voor duurzame energie (EEG, budget 2013 € 22,9 mrd): “niet te rechtvaardigen uit milieu- en innovatieoverwegingen”;
  • het grote belang dat de Commissie hecht aan ICT en de komende Digitale Agenda.

Kernpunten EFI Gutachten 2014

  • Basisfinanciering universiteiten moet worden versterkt. Daarvoor is op lange termijn een grondwetwijziging noodzakelijk. Het Duitse kabinet zou op de middellange termijn moeten inzetten op financiering van integrale kosten (in plaats van marginale kosten) van nieuwe projecten. De vrijval door teruglopende studentenaantallen kan worden gebruikt voor kwaliteitsverbeteringen. Omwille van internationale concurrentie vooral de best presterende universiteiten stimuleren.
  • Effectiviteit innovatiebeleid verbeteren door inzet en verbetering evaluatie-methoden. 0,5% van departementale projektbudgetten hiervoor inzetten. Naast voorbeelden uit andere landen (m.n VS), worden de kosten-batenanalyses van het CPB en de innovatievouchers in Nederland als interessante voorbeelden genoemd.
  • Het Duitse produktie- en innovatiemodel is gebaseerd op goede verbindingen tussen top-academici uit bèta-hoek èn uitstekende vakkrachten uit duale opleidingssystemen. Duitsland moet deze kracht verder ontwikkelen door (nog) betere ontwikkelings- en doorgroeiperspectieven te scheppen voor met name vakkrachten. Onderwijs niet alleen focussen op aantallen academici, maar op een optimale onderwijsmix en “flexibele individuele onderwijsbiografieën”. Hiervoor gepaste onderwijsindicatoren ontwikkelen en financieringsmodellen minder richten op (studenten)aantallen en meer op kwaliteit en leereffectiviteit. Op alle niveaus inzetten op benchmarking, met name voor leereffectiviteit (Lernfortschritt), ook op individueel niveau.
  • Duitsland is relatief sterk in R&D-intensieve industrie, maar relatief zwak in kennisintensieve dienstverlening èn nieuwe sleuteltechnologieën. De VS en het VK (en relatief ook Nl) springen eruit qua kennisintensieve dienstverlening en Zuid-Korea qua nieuwe sleuteltechnologieën. Meer inzet is nodig op sleuteltechnologieën en kennisintensieve dienstverlening, in het bijzonder ICT. Verder moeten randvoorwaarden voor ondernemerschap, financiering en fiscale R&D-stimulering verbeteren. Het nieuwe coalitieakkoord voorziet overigens niet in fiscale R&D – instrumenten.
  • Duitse ondernemingen voeren steeds meer onderzoek uit in het buitenland, waaronder IT – onderzoek. Wetenschappers en onderzoekers verlaten Duitsland, en dat versterkt de behoefte van  Duitse bedrijven om onderzoeksactiviteiten te verplaatsen . Het aantrekken en laten terugkeren van onderzoekers blijft daarmee een centrale opgave van het Duitse innovatiebeleid.
  • De ontwikkeling van transport- en mobiliteit is een centrale uitdaging, ook om milieu-redenen. Voor een oordeel over de effectiviteit van het R&D-beleid voor electromobiliteit is het nog te vroeg. De EFI adviseert beleidsmatige neutraliteit tussen R&D-stimulering van batterij en brandstofcel-technologie. Er moet een betere verbinding komen tussen R&D-stimulering van electromobiliteit en ICT (Digitale Agenda).
  • De EEG (Erneuerbare Energie Gesetz: in 2013 €  23 mrd subsidie voor duurzame energie) levert volgens het EFI geen bijdrage aan klimaatverbetering en heeft geen innovatie-stimulerend effect. Vasthouden aan de EEG kan dus niet om milieu- of innovatieredenen worden gerechtvaardigd. Dit onderdeel van het EFI-advies haalde het Duitse nieuws.
  • Geneeskundig universitair onderzoek moet meer aandacht krijgen. De EFI pleit voor verdere ruimtelijke clustering van fundamenteel en klinisch onderzoek, in combinatie met patiëntenverzorging. Publieke financiering van onderzoek moet worden gekoppeld aan prestatie – indicatoren. De EFI pleit ook voor een gedragscode voor samenwerking met bedrijven èn een actieplan voor big data voor geneeskundig onderzoek in het kader van de Digitale Agenda.
  • Duitsland scoort internationaal matig qua aantrekkingskracht voor wetenschappers: tussen 1996 en 2011 vertrokken per saldo 4000 onderzoekers  (Nl scoorde met 0 – saldo beter). Het zijn juist ook de goede wetenschappers die in relatief grote mate Duitsland verlaten: de zgn. SNIP impact-factor van vertrekkende wetenschappers (tussen 1996 en 2011) wordt niet gecompenseerd door hoge scores van terugkerende of komende wetenschappers. De VS scoort hier het beste, op de voet gevolgd door Nederland, het VK en Zwitserland. Beleidsmatig vertaalt dit zich volgens het EFI in blijvende financiering van toponderzoek en budgettaire mogelijkheden voor experimenten en Spielräume.  Er liggen ook uitdagingen voor het immigratiebeleid (lagere inkomenseisen voor buitenlandse onderzoekers) en een aantrekkelijk inkomens- en carrièreperspectief voor terugkerende Duitse wetenschappers.
  • ICT als enabling technologie moet een bijzondere plek krijgen binnen het Duitse innovatiebeleid. De prioriteiten in de komende Digitale Agenda moeten aansluiten bij H2020 en de High Tech Strategie. Innovaties komen vooral uit start-ups en internationale samenwerking: de overheid moet dit dus stimuleren. Duitse bedrijven en onderzoeksinstellingen moeten internationale standaarden beïnvloeden, terwijl de bondsregering zich moet inzetten voor juridische randvoorwaarden voor cloudcomputing op EU –  niveau. Overigens pleit het EFI hier wederom voor fiscale stimulering, die in het nieuwe coalitieakkoord niet zijn voorzien.
  • De EFI constateert dat vrouwen nog steeds zijn ondervertegenwoordigd in het Duitse onderzoekssysteem. Dit betekent blijven inzetten op deelname van meisjes aan bèta – opleidingen, aandacht voor fiscale en maatschappelijke prikkels en hindernissen voor families met kinderen. De EFI begroet in dit verband het quotum voor vrouwen van 30% in Raden van Commissarissen in het nieuwe coalitieverdrag.

 

Eelco van der Eijk (Innovatieraad)

Berlijn, 28 februari 2014

Eelco-vander.Eijk@minbuza.nl

 

Leave a Comment

Filed under Duitsland, High Tech, Innovatie algemeen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *