eHealth in Duitsland

De Duitse overheid besteedt in haar centrale innovatie strategie veel aandacht aan het thema “gezond leven”. In het kader van deze strategie lopen 3 grote onderzoeksprogramma’s met een totaal budget van ruim 800 miljoen euro. De overheid investeert in onderzoek naar preventie en voeding, zelfstandig ouder worden en individuele gezondheidszorg. Ook de Duitse medische-technologiesector investeert veel in onderzoek. In 2013 gaven bedrijven uit deze sector ruim 2 miljard euro uit aan onderzoek en ontwikkeling.

In 2013 had de Duitse medische-technologiesector een omzet van 22,8 miljard euro, waarvan 15,5 miljard euro uit export. Volgens cijfers van de Duitse overheid is voor geen andere branche de toegevoegde waarde van R&D zo hoog. Gemiddeld besteedde de branche 9 procent van de omzet aan R&D. De grootste 10 bedrijven, qua omzet 36 procent van de totale sector, zijn verantwoordelijk voor 80 procent van alle R&D uitgaven. Belangrijke ontwikkelingsgebieden zijn technologieën als miniaturisatie, informatie en communicatie technologie, personalisatie, imaging, minimaal invasief, telemedicine, prothesen en implantaten.

Digitalisering

Duitsland heeft dus een grote en innovatieve medische-technologiebranche, maar bij de implementatie van bepaalde technologieën is nog veel te winnen. Volgens de monitor Euro Health Consumer Index 2012 van de Zweedse denktank Health Consumer Powerhouse is het Duitse gezondheidssysteem is nog niet erg “digitaal”. In deze monitor die de kwaliteit van de gezondheidszorg beoordeelt, staat Duitsland op de 14de plek. Nederland staat al drie jaar op rij op de eerste plaats. Duitsland scoort onder andere zwak bij het gebruik van digitale technieken zoals “elektronische recepten” en “online afspraken maken”. Bij de invoering van een nationaal, elektronisch patiëntendossier lijken de technische problemen opgelost, maar zorgt de geringe acceptatie door artsen en patiënten voor vertraging. De achterstand van Duitsland bij de implementatie van technologie biedt kansen voor aanbieders met meer ervaring.

Hightech Strategie van de Duitse overheid

Het belang van het maatschappelijke thema “gezond leven” is opgenomen in de overkoepelende innovatie strategie van de Duitse overheid, de “Hightech Strategie”. De uitdagingen rondom gezondheid in Duitsland verschillen niet veel van die van andere West- Europese landen. Men maakt zich zorgen om trends als een verouderende populatie, een toename van welvaartziektes en mensen die zorg nodig hebben en de stijgende kosten die deze met zich meebrengen. In september van 2014 presenteerde Johanna Wanka, de minister voor onderwijs en onderzoek (Bundesministerium für Bildung und Forschung, BMBF) de nieuwste editie van de Hightech Strategie. Centraal hierin staan nog steeds zes maatschappelijke uitdagingen en tien daarmee verbonden grote programma’s. Van deze tien programma’s zijn er maar liefst drie gerelateerd aan gezondheid.

  • Gezonder door preventie en gezonde voeding.
    Bij de preventie van welvaartziektes zoals diabetes en hart- en vaatziektes is beweging en gezonde voeding van belang. Om de samenhang van diverse factoren te onderzoeken, wordt in Duitsland een groot cohort-onderzoek opgestart met meer dan 200.000 deelnemers. Een ander aandachtspunt is fundamenteel onderzoek naar biomedicine en voeding naar dergelijke factoren, onder andere via het Joint Programming initiatief “A Healthy Diet for a Healthy Life“. Budget: 125 miljoen euro voor 2013-2016.
  • Gezond en zelfstandig ouder worden.
    In het jaar 2030 zal naar verwachting 29 procent van de Duitse bevolking ouder zijn dan 65 jaar. Om in te kunnen spelen op een verandering in de demografische structuur heeft het ministerie van onderzoek (BMBF) opdracht gegeven om onderzoek naar deze trend te doen. Ook financiert BMBF onderzoek naar nieuwe zorgconcepten en ondersteunende technische mogelijkheden zoals Ambient Assistant Living (AAL). Budget: 305 miljoen euro, meer informatie: das-alter-hat-zukunft.de
  • Betere therapie dankzij individuele gezondheidszorg.
    “Personalized Medicine” staat sinds 2010 hoog op de Duitse onderzoeksagenda en is nu als breed opgezet programma opgenomen binnen de hightechstrategie. Het gaat binnen dit programma zowel om onderzoek naar fundamentele moleculaire biologie en biomarkers, maar ook diagnose en de ontwikkeling van individuele therapieën, producten en diensten. Budget: 370 miljoen euro

Vier regio’s

Naast de grote onderzoeksprogramma’s van het onderzoeksministerie spelen lokale initiatieven een belangrijke rol bij het omzetten van wetenschappelijke ideeën naar praktische oplossingen. Er zijn in Duitsland ongeveer 40 regionale medtech clusters actief. Veel daarvan zijn heel lokaal gericht, maar vooral de regio’s Baden-Württemberg, Berlijn, Neurenberg, Noord-Rhein-Westfalen zijn life sciences hotspots met internationale uitstraling.

Berlijn profileert zich als “Health Capital”. Er werken in Berlijn ruim 5000 wetenschappers en 25000 kenniswerkers in de farma, de biotechnologie en de medtech. In het strategische programma van de stad neemt het thema eHealth een centrale plek in. Omdat Berlijn ook een sterke IT sector heeft, zouden deze sectoren elkaar kunnen versterken. Een goed voorbeeld is het Competence Center E-HEALTH. Het competence center E-Health is een onderdeel van Fraunhofer FOKUS, een instituut voor toegepast wetenschappelijk onderzoek met kennis op het gebied van communicatiesystemen dat veel met partijen uit de gezondheidszorg samenwerkt (www.fokus.fraunhofer.de/en/e-health). Fraunhofer FOKUS beheert ook het nationale platform voor telemedicine, een overzicht van alle lopende projecten op het gebied van telemedicine. In Berlijn vindt tevens jaarlijks in april de ConhIT plaats. Dit is de belangrijkste Europsese beurs voor Health-IT.

Baden-Württemberg. Van de 40 Duitse medtech clusters zijn er 23 gevestigd in de deelstaat Baden-Württemberg. Dat geeft wel aan dat in deze deelstaat het zwaartepunt van de Duitse medische technologie sector ligt. Het belangrijkste cluster in de deelstaat is “BioPRO Baden-Württemberg” (www.bio-pro.de). De website van BioPRO biedt een goed overzicht van de partijen in de deelstaat Baden-Württemberg, waaronder 5 kleinere “Bioregios”.

Neurenberg (Beieren). Het cluster Medical Valley European Metropolitan Region Nuremberg is een van de winnaars van de landelijke zogenaamde “Spitzencluster competitie”. Dat geeft het cluster een sterke financiële en organisatorische positie. In de regio werken ruim 16.000 mensen bij 180 grote en kleine medtech bedrijven. Speerpunten zijn: sensoren, imaging, optische systemen, telemedicine en hightech implantaten. Bij de ontwikkeling van nieuwe technologie werkt het lokale bedrijfsleven vooral nauw samen met het Fraunhofer instituut IIS.

Noordrijn-Westfalen loopt binnen Duitsland voorop bij de digitalisering van de gezondheidszorg. Toonaangevend is het Zentrum für Telematik und Telemedizin (ZTG). Dit instituut lanceerde in onlangs een platform voor health-IT standaarden. Het platform Standards Dokumentations- und Informationssystem (SDIS) moet helpen om de duizenden bestaande IT-standaarden in de gezondheidszorg te structureren en transparanter te maken voor ontwikkelaars van nieuwe producten en diensten. Het ZTG is net als de Ruhr Universiteit en een aantal bedrijven uit de telemedicine sector gevestigd in Bochum, waar met enige vertraging de “Health Campus Bochum” ontstaat. Het regionale agentschap van de deelstaat, Cluster Medizin Technik NRW, is het eerste aanspreekpunt voor technologische samenwerking (www.medizin-technik-nrw.de). De grootste beurs in Duitsland op het gebied van medische technologie is de MEDICA. Deze vindt ieder jaar in november in Düsseldorf plaats.

Bronnen en meer informatie

Naast deze regionale initiatieven biedt het portaal www.iat.eu/ehealth/ een overzicht. De website bestaat uit een interactieve kaart met links naar 200 eHealth projecten in Duitsland.

29-10-2014
Joop Gilijamse
Innovatieadviseur

Comments Off on eHealth in Duitsland

Filed under Duitsland, Economy, Health, Life science

Comments are closed.