Wetenschaps- en innovatiebeleid Duitsland 2016

De belangrijkste overheidsontwikkelingen ten aanzien van het Duitse wetenschaps- en innovatiebeleid  in 2016:

  • Budget van het Duitse Bundesministerium für Bildung und Forschung (BMBF) stijgt in 2016 met 7% tot 16,4 miljard euro;
  • Positief advies uitgebracht over Exzellenzinitiative, grote kans op vervolg in 2017;
  • Actieplan van 230 miljoen euro voor vluchtelingen in het Hoger Onderwijs;
  • Overheidsprogramma opgesteld dat zich richt op stimuleren van innovatie bij het MKB.

Budget

Het budget van het BMBF stijgt in 2016 opnieuw, het budget wordt met 1,1 miljard euro (7%) verhoogd naar 16,4 miljard euro. Het grootste deel van deze stijging zit in het budget voor het Hochschulpakt 2020 (+368 miljoen euro, +17%) en de buitenuniversitaire wetenschapsorganisaties (+267 miljoen euro, +5%). Op onderwijsgebied is er een forse budgetstijging voor beroepsonderwijs (+516 Miljoen euro, +15%).

2,9% van het Duitse BBP wordt uitgegeven aan R&D, een derde deel hiervan wordt publiek gefinancierd. Duitsland voldoet hiermee aan de Lissabondoelstellingen.

Innovatie ranking

Duitsland staat, na de Scandinavische lidstaten, op de vierde plaats in de EU-ranking voor Innovation Performance. Nederland volgt met een vijfde plek. In de Innovation Indikator 2015, een onderzoek naar de innovatiekracht van werelds 35 meest innovatieve landen, staat Duitsland op een vijfde plek. Als sterke punten van Duitsland worden o.a. genoemd: hightech export, op technologie gebaseerde innovaties en nauwe samenwerking tussen wetenschap en industrie.

Investeringspacten

De federale overheid heeft verschillende ‘pacten’ gesloten met de deelstaten ter stimulering van onderwijs, onderzoek en innovaties:

  • in 2005 werd het Exzellenzinitiative in het leven geroepen, dit is een competitief programma waarin universiteiten bestaande sterktes verder kunnen uitbouwen. Dit initiatief loopt eind 2017 af. Begin 2016 heeft een onafhankelijke commissie een evaluatierapport uitgebracht dat positief oordeelt over het initiatief, het zou o.a. de internationale competentiekracht van Duitse universiteiten vergroten. De commissie adviseert dan ook het programma, met enkele aanpassingen, voort te zetten en de financiering vanaf 2017 minstens op hetzelfde niveau te houden (500 miljoen euro per jaar). In het voorjaar zullen Bund en Länder met elkaar onderhandelen over de toekomst van het Exzellenzinitiative, waarna in juni 2016 een beslissing zal worden genomen over het vervolg.
  • Het Hochschulpakt 2020 moet er voor zorgen dat er in 2020 t.o.v. 2007 700.000 nieuwe studieplekken zijn gecreëerd. In 2016 wordt hier meer dan 2 miljard euro in geïnvesteerd. Daarnaast wordt er opnieuw 200 miljoen euro geïnvesteerd in het Qualitatspact Lehre, en zal er 50 miljoen euro gaan naar de verbetering van het lerarenonderwijs (Qualitätsoffensive Lehrerbildung).
  • De derde fase van het Pakt für Forschung und Innovation is dit jaar ingegaan, in deze fase krijgen de buitenuniversitaire instituten tot 2020 jaarlijks 3 procent extra budget. Van 2011 tot 2015 bedroeg de toename 5% per jaar. Volgens het BMBF werpen de investeringen in onderzoek van de afgelopen jaren hun vruchten af: er werken meer mensen in het onderzoek, het aantal citaties is gestegen en het aantal Duitse gepromoveerden is toegenomen.

Ontwikkelingen

BMBF heeft tot doel gesteld om carrièreperspectieven van jonge wetenschappers te verbeteren. Er wordt onder andere aandacht besteed aan het implementeren van carrièretrajecten (bijv. Tenure Track) en begin 2016 zijn de hervormingen in de Wissenschaftszeitvertragsgesetze van kracht gegaan. Deze wetswijziging moet een einde maken aan de oneigenlijke tijdelijke arbeidscontracten voor onderzoekers. Een voorbeeld van de veranderingen is dat de duur van een aanstelling vanaf nu overeen dient te komen met de duur van een opleidingstraject of de looptijd van de financiering van het onderzoek.

Vluchtelingen

De vluchtelingenstroom vormt een uitdaging voor het Duitse onderwijssysteem. Er is voor de komende drie jaar een actieplan opgezet, waar 230 miljoen euro in wordt geïnvesteerd. De maatregelen in het plan richten zich op erkenning van competenties en kwalificaties van vluchtelingen, het creëren van extra plaatsen in Studienkollegs (voorbereidend traject voor hoger onderwijs) en verkorting van toelatingsprocessen.

Innovatie in het MKB

In 2015 constateerde de onafhankelijke Expertenkommission Forschung und Innovation (E-FI) dat de afgelopen jaren de uitgaven voor innovatie bij het MKB achtergebleven zijn bij die van grote bedrijven. Om R&D in het MKB te stimuleren, komt het ministerie begin 2016 met het programma Vorfahrt für den Mittelstand. Het programma behelst onder andere de volgende maatregelen:

  • beschikbaar stellen van 320 miljoen euro voor stimulering van MKB-innovatie;
  • creëren van fora waar MKB en onderzoeksinstellingen discipline-overstijgende ideeën kunnen ontwikkelen;
  • stimuleren van deelname van het MKB aan EUREKA programma’s, zoals ‘Eurostars’ onder de nieuwe paraplu KMU-international;
  • inzet op opleiden en aantrekken van technisch gekwalificeerd personeel.

Ook de Innovation Indikator 2015 wijdt een deel van haar rapport aan het MKB en adviseert meer publieke steun voor innovaties in het MKB. Duitsland kent geen indirecte (fiscale) stimuleringsmethoden voor het MKB, dit vormt regelmatig stof tot discussie.

Het Bundesministerium für Wirtschaft und Energie (BMWi) heeft een stimuleringsinitiatief opgezet ter vergroting van de concurrentiekracht van het Duitse MKB op gebied van digitalisering en Industrie 4.0. Vier Mittelstand 4.0-Agenturen, tien Mittelstand 4.0 – Kompetenzzentren en een competentiecentrum Digitales Handwerk zijn in het leven geroepen om doelgroepgerichte kennis over te dragen en de know-how van het MKB op gebied van Industrie 4.0 te vergroten.

Internationaal

Het BMBF heeft in 2014 een actieplan voor internationale samenwerking opgesteld, dit actieplan gaat o.a. in op Europese samenwerking. Naast dit actieplan heeft het ministerie recent regio-specifieke strategieën opgesteld, o.a. voor China.

 

Berlijn, 22 februari 2016

Maria van Delft

Maria-van.delft@minbuza.nl

Innovatie Attaché Netwerk Berlijn

Comments Off on Wetenschaps- en innovatiebeleid Duitsland 2016

Filed under Duitsland, Innovatie algemeen, Nederland

Comments are closed.